के तपाईंलाई बिहान निद्राबाट ब्युँझिनेबित्तिकै मुखमा तितो वा अमिलो स्वाद महसुस हुन्छ ? धेरै मानिसले यस्तो समस्यालाई सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्ने गर्छन्। मुख सफा नभएका कारण यस्तो भएको हुन सक्ने सोचेर ब्रस गरेपछि समस्या आफैँ ठीक हुने ठानिन्छ। तर, बिहान नियमित रूपमा मुख तितो हुने समस्या देखिन्छ भने यसका पछाडि विभिन्न कारण हुन सक्छन्।
राति सुत्दा मुखमा र्याल उत्पादन कम हुनु, एसिड रिफ्लक्स, मुखको सरसफाइमा कमी तथा केही औषधिको सेवनले स्वाद परिवर्तन हुन सक्छ। चिकित्सा विज्ञानमा स्वादसम्बन्धी यस्तो समस्यालाई ‘डिस्गेसिया’ भनिन्छ।
बिहान उठ्दा मुख तितो हुनुका प्रमुख कारण र यसबाट बच्ने उपायबारे जानौँ।
१. एसिड रिफ्लक्सको समस्या
बिहान मुख तितो हुनुको एउटा प्रमुख कारण एसिड रिफ्लक्स हुन सक्छ। यस अवस्थामा पेटमा रहेको एसिड भोजन नली हुँदै माथितिर फर्किएर मुखसम्म पुग्न सक्छ। यसले मुखमा अमिलो वा तितो स्वाद उत्पन्न गराउँछ।
एसिड रिफ्लक्स हुँदा देखिन सक्ने लक्षणहरू:
-
छाती पोल्ने वा जलन महसुस हुने।
-
घाँटीमा अमिलो पानी आउने।
-
बारम्बार डकार आउने।
-
बिहान उठ्दा घाँटी खसखस गर्ने।
-
घाँटी वा छातीमा जलन हुने।
२. मुखको सरसफाइमा कमी
दाँत र जिब्रो नियमित रूपमा सफा नगर्दा मुखमा ब्याक्टेरिया बढ्न सक्छन्। यसले मुख गन्हाउने मात्र नभई स्वादसमेत परिवर्तन गर्न सक्छ।
विशेषगरी राति खाना खाएपछि दाँतमा अड्किएका खानेकुराका कणले ब्याक्टेरियाको वृद्धि गराउन सक्छन्। त्यसैले बिहान र बेलुका नियमित ब्रस गर्नुका साथै जिब्रो पनि सफा गर्नुपर्छ।
३. मुखमा र्याल कम उत्पादन हुनु
राति सुत्दा स्वाभाविक रूपमा र्याल उत्पादन कम हुन्छ। र्यालले मुख सफा राख्न, ब्याक्टेरियाको वृद्धि नियन्त्रण गर्न र खानेकुराका कण हटाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
र्याल कम उत्पादन हुँदा मुख सुक्ने र बिहान उठ्दा तितो स्वाद महसुस हुने समस्या देखिन सक्छ।
मुख सुक्दा देखिने लक्षणहरू:
-
बिहान उठ्नेबित्तिकै मुख सुक्खा हुनु।
-
जिब्रोमा सेतो वा पहेँलो तह देखिनु।
-
मुखबाट दुर्गन्ध आउनु।
-
बारम्बार तिर्खा लाग्नु।
४. औषधिको सेवनको असर
केही औषधिको सेवनले पनि मुखको स्वाद परिवर्तन गर्न सक्छ। औषधिमा रहेका रासायनिक तत्त्वले स्वाद थाहा पाउने प्रक्रियामा असर पार्न सक्छन्। कतिपय औषधिले र्याल उत्पादनसमेत कम गराउँछन्।
यसका कारण कुनै खानेकुरा नखाँदा पनि मुखमा तितो, अमिलो वा धातुजस्तो स्वाद महसुस हुन सक्छ।
यदि औषधि सेवनपछि यस्तो समस्या देखिएको छ भने चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुहोस्। चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि सेवन बन्द नगर्नुहोस्।
५. कलेजो तथा पाचनसम्बन्धी समस्या
कलेजो तथा पाचन प्रणालीमा समस्या हुँदा पनि स्वाद परिवर्तन हुन सक्छ। विशेषगरी पित्तको प्रवाहमा गडबडी, पित्तको रिफ्लक्स तथा केही गम्भीर कलेजोसम्बन्धी अवस्थाले मुखमा असामान्य स्वाद महसुस गराउन सक्छन्।
यद्यपि, बिहान मुख तितो हुनु मात्रै कलेजोमा समस्या भएको प्रमाण होइन। अन्य लक्षण देखिएमा चिकित्सकसँग जाँच गराउनु आवश्यक हुन्छ।
मुख तितो हुने समस्या हटाउन के गर्ने ?
बिहान उठ्दा मुख तितो हुने समस्या कम गर्न दैनिक जीवनमा केही सामान्य बानी अपनाउन सकिन्छ।
-
बिहान उठ्नेबित्तिकै पर्याप्त पानी पिउने।
-
बिहान र बेलुका नियमित रूपमा ब्रस गर्ने।
-
जिब्रो सफा राख्ने।
-
दिनभरि पर्याप्त पानी पिउने।
-
राति धेरै ढिलो खाना खाने बानी हटाउने।
-
सुत्नुभन्दा केही घण्टाअघि नै खाना खाने।
-
सुर्तीजन्य पदार्थको सेवन नगर्ने।
-
एसिड रिफ्लक्सको समस्या भए खानपानमा ध्यान दिने।
कहिले चिकित्सकलाई देखाउने ?
कहिलेकाहीँ बिहान मुख तितो हुनु सामान्य हुन सक्छ। तर, लामो समयसम्म समस्या रहिरहेमा वा बारम्बार दोहोरिएमा चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ।
मुखमा तितो स्वादसँगै निल्न गाह्रो हुने, लगातार छाती पोल्ने, मुख अत्यधिक सुक्ने वा अन्य असामान्य लक्षण देखिएमा पनि स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु उचित हुन्छ।
ध्यान दिनुहोस्: बिहान मुख तितो हुनुका धेरै कारण हुन सक्छन्। त्यसैले यसलाई सधैँ कलेजो वा पेटको रोगसँग जोडेर हेर्नु हुँदैन। समस्याको वास्तविक कारण पहिचान गरेर उचित उपचार गर्नु नै सबैभन्दा राम्रो उपाय हो।
तपाईको प्रतिक्रिया !