जिमेलको पासवर्ड फेरेर मात्र हुँदैन, यी ४ सेटिङ पनि जाँच्नुहोस्

काठमाडौं । तपाईंको जिमेल अकाउन्ट कसैले अनधिकृत रूपमा प्रयोग गरिरहेको शंका छ ? यस्तो अवस्थामा पासवर्ड परिवर्तन गर्नु मात्रै पर्याप्त नहुन सक्छ । अकाउन्टमा पहिले नै सक्रिय गरिएका केही सेटिङका कारण तपाईंका इमेल अरू व्यक्तिसम्म पुगिरहन वा अनधिकृत व्यक्तिले इनबक्समा पहुँच पाइरहन सक्छ ।

साइबर सुरक्षाका दृष्टिले जिमेलमा रहेका मेल फरवार्डिङ, सर्च फिल्टर, अकाउन्ट डेलिगेसन र लगइन एक्टिभिटी जाँच गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ । यी सेटिङको दुरुपयोग भएमा बैंकसम्बन्धी विवरण, पासवर्ड रिसेट लिंक, व्यक्तिगत कुराकानी र अन्य संवेदनशील सूचना जोखिममा पर्न सक्छन् ।

त्यसैले अकाउन्ट असुरक्षित भएको शंका लागेमा पासवर्ड परिवर्तनसँगै जिमेलका यी चार पक्ष जाँच गर्नुपर्छ ।

१. अनधिकृत लगइन भएको छ कि छैन जाँच्नुहोस्

जिमेल अकाउन्टमा अपरिचित डिभाइस वा स्थानबाट पहुँच भएको छ कि छैन भन्ने थाहा पाउन लगइन गतिविधि जाँच गर्न सकिन्छ ।

यसका लागि कम्प्युटरको ब्राउजरमा जिमेल खोलेर इनबक्सको सबैभन्दा तल दायाँपट्टि रहेको ‘Last account activity’ अन्तर्गतको ‘Details’ मा क्लिक गर्नुहोस् ।

त्यहाँ हालै भएका जिमेल कनेक्सनसम्बन्धी विवरण, आईपी एड्रेस, पहुँचको प्रकार र गतिविधिको समय देख्न सकिन्छ । आफूले नचिनेको डिभाइस वा शंकास्पद गतिविधि भेटिएमा त्यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ ।

तर, आईपी एड्रेस वा स्थान फरक देखिँदैमा अकाउन्ट ह्याक भएको निष्कर्ष निकाल्नु हुँदैन । मोबाइल नेटवर्क, भिपिएन वा इन्टरनेट सेवा प्रदायकका कारण पनि स्थान फरक देखिन सक्छ ।

२. मेल फरवार्डिङ सेटिङ जाँच्नुहोस्

जिमेलको मेल फरवार्डिङ सुविधा प्रयोग गरेर इनबक्समा आउने नयाँ इमेलको प्रतिलिपि अर्को इमेल ठेगानामा स्वतः पठाउन सकिन्छ । कसैले अनधिकृत रूपमा यो सुविधा सक्रिय गरेको छ भने तपाईंका महत्त्वपूर्ण इमेल अरू व्यक्तिसम्म पुग्न सक्छन् ।

यसलाई जाँच्न:

• जिमेल खोल्नुहोस् र ‘Settings’ मा जानुहोस् ।
• ‘See all settings’ मा क्लिक गर्नुहोस् ।
• ‘Forwarding and POP/IMAP’ ट्याब खोल्नुहोस् ।
• फरवार्डिङ सक्रिय छ कि छैन र कुन इमेल ठेगानामा मेल पठाइँदै छ जाँच्नुहोस् ।
• अपरिचित ठेगाना भेटिएमा हटाउनुहोस् र आवश्यकताअनुसार ‘Disable forwarding’ चयन गरी परिवर्तन सेभ गर्नुहोस् ।

यो सुविधा आफैँ प्रयोग नगर्ने व्यक्तिले विशेष रूपमा जाँच गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।

३. शंकास्पद फिल्टर हटाउनुहोस्

जिमेलमा इमेललाई स्वतः वर्गीकरण गर्ने, अभिलेखमा राख्ने, डिलिट गर्ने वा अर्को ठेगानामा फरवार्ड गर्ने नियम बनाउन सकिन्छ । यस्तो सुविधालाई ‘फिल्टर’ भनिन्छ ।

अनधिकृत व्यक्तिले यसको दुरुपयोग गरेर बैंक वा पासवर्ड रिसेटसम्बन्धी इमेललाई स्वतः फरवार्ड गर्ने, इनबक्सबाट हटाउने वा अन्यत्र पठाउने नियम बनाउन सक्छ ।

यस्ता नियम जाँच्न:

• जिमेलको ‘Settings’ मा जानुहोस् ।
• ‘See all settings’ खोल्नुहोस् ।
• ‘Filters and Blocked Addresses’ ट्याबमा क्लिक गर्नुहोस् ।
• आफूले नबनाएका वा नचिनेका फिल्टरहरू जाँच्नुहोस् ।
• शंकास्पद नियम भेटिएमा हटाउनुहोस् ।

विशेष गरी इमेल फरवार्ड गर्ने, डिलिट गर्ने, इनबक्सबाट हटाउने वा पढिएको रूपमा चिन्ह लगाउने नियमहरू ध्यानपूर्वक जाँच गर्नुहोस् ।

४. अकाउन्ट डेलिगेसनमा अपरिचित व्यक्ति छ कि छैन हेर्नुहोस्

जिमेलको ‘Account delegation’ सुविधाले अर्को व्यक्तिलाई आफ्नो अकाउन्टको इमेल व्यवस्थापन गर्ने अनुमति दिन्छ । अनुमति पाएको व्यक्तिले आफ्नो अकाउन्टबाटै तपाईंको इनबक्स खोल्न र इमेल पढ्न, पठाउन वा डिलिट गर्न सक्छ ।

त्यसैले यो सुविधा आफूले प्रयोग नगर्ने अवस्थामा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ ।

जाँच गर्ने तरिका:

• जिमेलको ‘Settings’ खोल्नुहोस् ।
• ‘See all settings’ मा जानुहोस् ।
• ‘Accounts and Import’ ट्याब खोल्नुहोस् ।
• ‘Grant access to your account’ खण्डमा रहेका इमेल ठेगाना जाँच्नुहोस् ।
• आफूले अनुमति नदिएको व्यक्ति भेटिएमा उसको पहुँच हटाउनुहोस् ।

अकाउन्ट डेलिगेसनबाट भएको पहुँचलाई सामान्य लगइन गतिविधिसँग एउटै रूपमा नदेखिन सक्ने भएकाले यो सेटिङ छुट्टै जाँच गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

अकाउन्ट सुरक्षित बनाउन थप के गर्ने ?

माथिका सेटिङ जाँच गर्नुका साथै अकाउन्ट असुरक्षित भएको शंका लागेमा निम्न कदम पनि चाल्नुहोस्:

• पासवर्ड परिवर्तन गर्नुहोस्: बलियो र अन्य वेबसाइटमा प्रयोग नगरेको पासवर्ड राख्नुहोस् ।
• अपरिचित डिभाइसबाट साइन आउट गर्नुहोस्: गुगल अकाउन्टको ‘Security’ खण्डमा गएर डिभाइसहरू जाँच्नुहोस् ।
• टु-स्टेप भेरिफिकेसन सक्रिय गर्नुहोस्: सम्भव भए पासकी वा सुरक्षा साँचीजस्ता बलिया प्रमाणीकरण विधि प्रयोग गर्नुहोस् ।
• रिकभरी विवरण जाँच्नुहोस्: रिकभरी इमेल र फोन नम्बर आफूले चिनेको तथा नियन्त्रणमा रहेको छ कि छैन हेर्नुहोस् ।
• तेस्रो पक्षका एप जाँच्नुहोस्: गुगल अकाउन्टमा पहुँच पाएका अपरिचित एप वा सेवाको अनुमति हटाउनुहोस् ।
• एप पासवर्ड र अन्य पहुँच जाँच्नुहोस्: आफूले प्रयोग नगर्ने वा नचिनेका पहुँचका माध्यमहरू हटाउनुहोस् ।

ध्यान दिनुपर्ने कुरा, पासवर्ड परिवर्तन गर्दा सबै प्रकारका सत्र, अनुमति वा पहुँच स्वतः समाप्त हुन्छन् भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन । त्यसैले शंकास्पद सेटिङ र डिभाइस जाँच गरी अनधिकृत पहुँच हटाउनु आवश्यक हुन्छ ।

निष्कर्ष: जिमेल अकाउन्ट सुरक्षित राख्न पासवर्ड परिवर्तन मात्रै पर्याप्त नहुन सक्छ । मेल फरवार्डिङ, फिल्टर, अकाउन्ट डेलिगेसन र लगइन गतिविधि नियमित रूपमा जाँच गर्नुहोस् । अकाउन्टमा अनधिकृत पहुँच भएको शंका लागेमा पहिले पहुँच सुरक्षित पार्नुहोस्, शंकास्पद नियम हटाउनुहोस् र त्यसपछि पासवर्ड तथा सुरक्षा सेटिङ अद्यावधिक गर्नुहोस् ।