चाडपर्वको रौनकले बढायो बजारको कारोबार, चलायमान बन्दै अर्थतन्त्र

धनुषा, १७ कात्तिक । दसैँ सकिएसँगै दीपावली, तिहार र छठ पर्व नजिकिएपछि मधेश प्रदेशसहित देशभरका बजारमा किनमेल गर्ने उपभोक्ताको चहलपहल बढेको छ। चाडपर्व लक्षित व्यापारिक गतिविधि विस्तार हुँदा दैनिक उपभोग्य वस्तुदेखि लत्ताकपडा, गरगहना, विद्युतीय उपकरण र सवारीसाधनसम्मको कारोबार बढेको छ। यसले सुस्त रहेको बजारलाई चलायमान बनाउनुका साथै सेवा तथा पर्यटन क्षेत्रमा समेत सकारात्मक प्रभाव पारेको छ।

मधेश प्रदेशको राजधानी जनकपुरधामसहित देशका प्रमुख सहरका बजारमा चाडपर्वका लागि आवश्यक सामग्री खरिद गर्ने उपभोक्ताको भीड बढेको छ। जनकपुरधामका शिवचोक, रामचोक, मुरलीचोक र जानकी चोकलगायत व्यापारिक क्षेत्रमा बिहानदेखि साँझसम्म किनमेल गर्नेको चहलपहल देखिन थालेको छ।

चाडपर्वमा नयाँ लुगा लगाउने, घर सजाउने, मिठाई तथा विभिन्न परिकार बनाउने र आफन्तलाई उपहार दिने परम्पराले बजारमा वस्तुको माग बढाएको व्यवसायी बताउँछन्। उपभोक्तालाई आकर्षित गर्न व्यापारीले मूल्य छुट, उपहार तथा विशेष प्याकेजसमेत सार्वजनिक गरेका छन्। विशेषगरी लत्ताकपडा, जुत्ता, इलेक्ट्रोनिक्स, फर्निचर र घरायसी सामग्रीका पसलमा चाडपर्व लक्षित योजना सञ्चालन भइरहेका छन्।

साउन सङ्क्रान्तिपछि तीजबाट सुरु हुने चाडपर्वको आर्थिक गतिविधि दसैँ हुँदै तिहार र छठसम्म जारी रहने गरेको छ। नेपाली समाजमा चाडपर्व धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्वमा मात्र सीमित नभई पारिवारिक भेटघाट, सामाजिक सम्बन्धको नवीकरण र आर्थिक कारोबार विस्तारको अवसरसमेत बन्ने गरेका छन्।

जनकपुरधाममा लामो समयदेखि अर्थशास्त्र अध्यापन गर्दै आउनुभएका सञ्जय साहका अनुसार चाडपर्वका बेला घरपरिवारको खर्च बढ्ने र व्यवसायीले ग्राहक आकर्षित गर्न विभिन्न छुटका योजना ल्याउने भएकाले बजारमा वस्तु तथा सेवाको माग बढ्छ।

उहाँका अनुसार चाडपर्वमा हुने खर्चले उत्पादन, वितरण र बिक्री प्रक्रियालाई सक्रिय बनाउँछ। सामान्य समयको तुलनामा उपभोक्ताले बढी खर्च गर्ने भएकाले व्यापारिक कारोबारमा वृद्धि हुन्छ। यद्यपि, यसको प्रभाव वस्तुको आपूर्ति, उपभोक्ताको क्रयशक्ति र बजार मूल्यमा समेत निर्भर रहने उहाँको भनाइ छ।

व्यापारको वार्षिक चक्रमा चाडपर्वको महत्त्व

जनकपुरधाम उद्योग वाणिज्य सङ्घका अध्यक्ष सुरेन्द्र भण्डारीले चाडपर्वको कारोबारले वर्षभरिको व्यापारिक चक्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने बताउनुभयो।

उहाँका अनुसार चाडपर्वमा उपभोक्ताले दैनिक आवश्यकताका वस्तुसँगै लामो समयसम्म प्रयोग हुने टिकाउ सामग्रीसमेत खरिद गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ। फर्निचर, विद्युतीय उपकरण तथा अन्य घरायसी सामग्री खरिद गर्न उपभोक्ताले चाडपर्वमा उपलब्ध हुने छुट र सहुलियतको प्रतीक्षा गर्ने गरेकाले यस अवधिमा बिक्री बढ्ने गरेको उहाँले बताउनुभयो।

चाडपर्वको प्रभाव खुद्रा व्यापारमा मात्र सीमित छैन। होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात, पर्यटन, सञ्चार तथा ट्राभल एजेन्सीहरूले समेत ग्राहक आकर्षित गर्न विभिन्न प्याकेज ल्याउने गरेका छन्। घर फर्किने तथा आफन्तसँग भेटघाट गर्नेको सङ्ख्या बढ्दा यातायात सेवाको माग बढेको छ भने पारिवारिक जमघट र घुमफिरले होटल तथा रेस्टुरेन्ट व्यवसायलाई समेत लाभ पुगेको छ।

नेपाल उद्योग परिसङ्घ मधेश प्रदेशका अध्यक्ष प्रमोद साहले दसैँ, तिहार र छठका बेला आम्दानी तथा खर्च दुवै बढ्ने भएकाले आर्थिक गतिविधिले गति लिने बताउनुभयो।

सरकारी तथा निजी क्षेत्रका कर्मचारीले पाउने तलब, चाडपर्व खर्च र अन्य आम्दानीले बजारमा नगद प्रवाह बढाउने उहाँको भनाइ छ। सर्वसाधारणले वर्षभरि बचत गरेको रकम चाडपर्वमा खर्च गर्ने भएकाले वस्तु तथा सेवाको माग विस्तार हुने गरेको उहाँले बताउनुभयो।

तर, चाडपर्वमा हुने खर्चलाई अर्थतन्त्रका लागि दीर्घकालीन लाभमा रूपान्तरण गर्न उत्पादन, रोजगारी र स्थानीय व्यवसायसँगको सम्बन्ध बलियो बनाउनुपर्नेमा उहाँले जोड दिनुभयो।

नेपाल चेम्बर अफ कमर्स मधेश प्रदेशका अध्यक्ष विजयकुमार साहले पनि चाडपर्वका बेला उपभोक्ताको माग बढ्दा व्यापारी, ढुवानी व्यवसायी, श्रमिक तथा विभिन्न सेवा प्रदायकले थप काम पाउने अवसर सिर्जना हुने बताउनुभयो।

ग्रामीण बजारदेखि सहरी व्यापारसम्म चहलपहल

मधेश प्रदेशका आठवटै जिल्लाका बजारमा चाडपर्वको चहलपहल बढेको छ। सहरी क्षेत्रका ठूला व्यापारिक केन्द्रदेखि ग्रामीण बजारसम्म लत्ताकपडा, खाद्यान्न, मिठाई, पूजासामग्री र घरायसी वस्तुको बिक्री बढेको व्यवसायी बताउँछन्।

क्षीरेश्वर उद्योग वाणिज्य सङ्घका अध्यक्ष सुरेश यादवका अनुसार दसैँअघि र चाडपर्वको मुख्य समयमा हुने कारोबार सामान्य समयको तुलनामा निकै बढी हुने गरेको छ। चाडपर्व लक्षित छुट तथा आकर्षक योजनाले बजारमा रौनक थपेको उहाँले बताउनुभयो।

जनकपुरधाममा दसैँदेखि छठसम्म सञ्चालन हुने सस्ता बजारले उपभोक्तालाई एउटै स्थानमा विभिन्न सामग्री खरिद गर्ने अवसर दिएका छन्। यस्ता बजारबाट स्थानीय तथा राष्ट्रिय उत्पादनको बिक्री बढ्नुका साथै साना व्यवसायी, घरेलु उद्यमी र स्थानीय उत्पादकले समेत लाभ लिन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

यद्यपि, बजारमा चहलपहल बढ्दैमा सबै व्यवसायीको नाफा समान रूपमा बढ्छ भन्ने हुँदैन। वस्तुको खरिद मूल्य, ढुवानी खर्च, पसल भाडा, प्रतिस्पर्धा र उपभोक्ताको क्रयशक्तिले व्यवसायको प्रतिफल निर्धारण गर्ने गर्छ।

विप्रेषणले थप्यो बजारमा नगद प्रवाह

चाडपर्वका बेला बजारमा माग बढ्नुको अर्को महत्त्वपूर्ण आधार वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त हुने विप्रेषण हो। विदेशमा रहेका नेपालीले चाडपर्व मनाउन तथा घरपरिवारको खर्च व्यवस्थापन गर्न रकम पठाउने क्रमले उपभोग बढाउन सहयोग पुर्‍याएको छ।

विशेषगरी मधेश प्रदेशका ग्रामीण क्षेत्रमा विदेशमा रहेका परिवारका सदस्यले पठाएको रकमबाट लत्ताकपडा, खाद्यान्न, घरायसी सामग्री तथा अन्य आवश्यक वस्तु खरिद गर्ने गरिएको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा विप्रेषण आप्रवाह दुई खर्ब १५ अर्ब पाँच करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा २१.२ प्रतिशतले बढी हो।

विप्रेषणबाट प्राप्त रकम घरपरिवारको दैनिक खर्च, शिक्षा, स्वास्थ्य, आवास तथा अन्य आवश्यकतामा उपयोग हुने भएकाले यसले समग्र उपभोग र बजारको मागमा प्रभाव पार्छ। चाडपर्वका बेला घरपरिवारको खर्च थप बढ्ने हुँदा विप्रेषणको केही हिस्सा बजारमा प्रवाह हुने गरेको छ।

त्यस्तै, विदेशमा रहेका नेपाली चाडपर्व मनाउन स्वदेश फर्किने क्रम बढ्दा हवाई सेवा, सार्वजनिक यातायात, होटल तथा रेस्टुरेन्टमा यात्रुको चाप बढ्ने गरेको छ। यसले यातायात र आतिथ्य सेवासँग सम्बन्धित व्यवसायलाई थप कारोबारको अवसर प्रदान गर्छ।

उपभोक्ता हित र स्थानीय उत्पादनमा जोड

चाडपर्वमा बजारमा माग बढेसँगै मूल्यवृद्धि, कृत्रिम अभाव, गुणस्तरहीन वस्तुको बिक्री तथा म्याद गुज्रिएका सामग्रीको कारोबार हुनसक्ने जोखिम पनि रहन्छ। यस्तो अवस्थामा उपभोक्तालाई उचित मूल्यमा गुणस्तरीय वस्तु उपलब्ध गराउन बजार अनुगमन प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

व्यापारीले वस्तुको मूल्य, गुणस्तर र छुटसम्बन्धी विवरण स्पष्ट रूपमा सार्वजनिक गर्नुपर्ने हुन्छ। उपभोक्ताले पनि आवश्यकताअनुसार बजेट बनाएर खर्च गर्ने, मूल्य तुलना गर्ने र खरिद गरिएका वस्तुको बिल लिने अभ्यासलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

चाडपर्वमा बढ्ने उपभोगलाई स्थानीय उत्पादनसँग जोड्न सके यसको आर्थिक लाभ गाउँदेखि सहरसम्म विस्तार हुन सक्छ। मधेश प्रदेशमा उत्पादित खाद्यान्न, मिठाई, हस्तकला, घरेलु सामग्री, परम्परागत पोसाक तथा स्थानीय उद्यमका वस्तुको बिक्री बढाउन सके साना उत्पादक र व्यवसायीको आम्दानी वृद्धि गर्न सहयोग पुग्नेछ।

समग्रमा, दसैँपछि दीपावली, तिहार र छठसम्म जारी रहने चाडपर्वको मौसमले मुलुकको आर्थिक गतिविधिलाई चलायमान बनाएको छ। बजारमा बढेको किनमेल, विप्रेषणको प्रवाह, कर्मचारीले पाउने चाडपर्व खर्च र पारिवारिक उपभोगले व्यापारिक कारोबार विस्तार गर्न सहयोग पुर्‍याएका छन्।

चाडपर्वमा बढ्ने आर्थिक गतिविधिलाई स्थानीय उत्पादन, रोजगारी सिर्जना र उद्यमशीलताको विकाससँग जोड्न सके यसले तत्कालीन व्यापारिक लाभसँगै मुलुकको अर्थतन्त्रमा दीर्घकालीन योगदान पुर्‍याउन सक्नेछ।